معرفی واحدهای عملیاتی پالایشگاه اراک
واحدهای تقطیر
نخستین مرحله پالایش نفت خام، تقطیر در فشار جو است که برشهای اصلی نفت خام را از یکدیگر جدا میکند شرکت پالایش نفت امام خینی (ره) شازند دارای دو واحد تقطیر یکی با ظرفیت ۱۷۵ هزار بشکه در روز و دیگری با ظرفیت ۸۰ هزار بشکه در روز میباشد که وظیفه تفکیک محصولات اصلی از نفت خام سنگین را که مخلوطی از نفت خام چند حوزه نفتی می باشد به عهده دارند. محصولات این واحدها عبارتند از: گاز، گاز مایع، بنزین خام، نفتای مخلوط، نفت سفید و نفت گاز البته بخشی از نفت خام ورودی به محصول تبدیل نشده و به عنوان ته مانده برج تقطیر در گذشته تنها به مصرف سوخت میرسید که با اجرای طرح توسعه زمینه لازم برای تبدیل این بخش به محصولات باارزشی نظیر بنزین فراهم آمده است.
واحدهای تصفیه نفتا و بنزین
این شرکت دارای دو واحد تصفیه نفتا یکی با ظرفیت ۲۲۰۰۰ بشکه در روز و دیگری با ظرفیت ۳۳۰۰۰ بشکه در روز میباشد. بنزین خام و نفتای حاصل از واحد تقطیر که دارای گوگرد بوده ودرجه آرام سوزی پائین دارد، در این واحدها توسط گاز هیدروژن در مجاورت کاتالیزور تصفیه شده و مواد گوگردی آن به صورت گاز سولفید هیدروژن جدا میشودو سپس نفتای سنگین جهت افزایش درجه آرام سوزی به قسمت تبدیل کاتالیستی ارسال می گردد و نفتای سبک بدون گوگرد جهت حذف بنزن و افزایش عدد اکتان به واحد ایزومریزاسیون فرستاده میشود.
دستگاه تبدیل کاتالیستی و افزایش درجه آرام سوزی بنزین
این شرکت دارای دو واحد تبدیل کاتالیستی با سیستم احیای مداوم (CCR) می باشد . بنزین خام تصفیه شده در این واحدها تحت دما و فشار معین در چهار راکتور در مجاورت کاتالیزور پلاتین، براثرفعل و انفعالات شیمیایی تغییر ماهیت داده و به ترکیباتی با درجه آرام سوزی بالا با عدد اکتان ۱۰۰ تبدیل میشوند در کنار تولید محصول اصلی دو محصول گاز مایع و هیدروژن نیز به عنوان محصولات جانبی تولید میشوند. واحدهای تبدیل کاتالیستی در این شرکت مجهز به دستگاه احیاء مداو م کاتالیست بوده و با توجه به نوع کارکرد آنها امکان تهیه ۷.۵ میلیون لیتر بنزین بدون سرب را فراهم مینمایند به طوریکه علاوه بر تأمین نیازهای منطقه مقدار زیادی از بنزین کلان شهرهای دیگر را تامین میکند.
واحد تصفیه هیدروژنی نفت سفید
در این واحد حدود ۳۱۵۰۰ بشکه در روز نفت سفید تولیدی در واحدهای تقطیر در مجاورت کاتالیست و حضور گاز هیدروژن تصفیه شده و کلیه ناخالصیهای آن که عمدتاً گوگرد میباشند گرفته میشود بطوریکه محصول تولیدی دارای گوگرد کمتر از ۲۰ppm میباشد.محصول این واحد امکان استفاده به عنوان سوخت جت را دارا میباشد.
واحد گاز مایع
گازهای سبکی که از مجموعه واحدهای پالایشی تولید میشود مخلوطی از متان، اتاق، پروپان و بوتان است که در این واحد در اولین مرحله گازهای متان و اتان از مخلوط گازی جدا شده و به مصرف سوخت در کوره های پالایشگاه میرسند و در مرحله دوم گازهای پروپان و بوتان و پنتان از یکدیگر جدا میشوند سپس با اختلاط این دوگاز پروپان و بوتان با نسبتهای مناسب گاز مایع مورد نیاز صنایع مختلف تهیه میشود.ظرفیت این واحد ۱۱۵۰۰ بشکه در روز است.
واحدهای تولید کننده گاز هیدروژن
این شرکت دارای دو واحد تولید هیدروژن یکی با ظرفیت ۵۰ میلیون فوت مکعب در روزو دیگری با ظرفیت ۱۳۵ میلیون فوق مکعب در روز میباشد. در این واحدها با استفاده از گاز طبیعی و بخار آب در دمای حدود ۸۰۰ درجه سانتیگراد هیدروژن مورد نیاز سایر واحدهای پالایشی تولید میشود. پس از تولید گاز هیدروژن جهت افزایش درجه خلوص آن از سیستم جذب ناخالصیها تحت فشار (PSA) استفاده میشود که امکان افزایش خلوص گاز هیدروژن تولیدی را تا ۹/۹۹٪ فراهم مینماید.
واحد شکست کاتالیستی باقیمانده سنگین نفت خام RFCC
این واحد با ظرفیت ۹۴۰۰۰ بشکه در روز جهت تبدیل مخلوطی از باقیمانده سنگین (نفت کوره تصفیه شده) گازوئیل سنگین و سلاپس به محصولات سبکتر و با ارزش همانند گازوئیل، بنزین، گاز مایع و پروپیلن طراحی و ساخته شده است. این واحد دارای پیچیدگیهای خاص بوده و برای اولین بار در ایران ساخته شده و بزرگترین واحد شکست کاتالیستی ایران میباشد. عمدهترین محصول این واحد بنزین میباشد بطوریکه به تنهایی حدود ۸ میلیون لیتر درروز تولید بنزین خواهد داشت که پس از تصفیه به عنوان بنزین یورو۴ به بازار مصرف عرضه خواهد شد این واحد عظیم دارای چهار واحد پائین دستی میباشد و وظیفه تصفیه محصولات خروجی آنرا به عهده دارند.
واحد تصفیه گاز مایع مراکس (LMRX)
این واحد از واحدهای پائین دستی واحد RFCC است که وظیفه تصفیه و جدا سازی سولفید هیدروژن , مرکاپتانها و سایر ترکیبات گوگردی را از محصول گاز مایع بر عهده دارد. در این واحد از محلول کاستیک جهت فرآیند شیرین سازی و کاتالیست مراکس جهت فرآیند اکسیداسیون مرکاپتانها استفاده میشود.
واحد تولید پروپیلن
این واحد با ظرفیت ۲۰۰ هزار تن در سال اولین واحد پروپیلن پالایشگاهی کشور است که محصولی با درجه پلیمری و خلوص بیش از ۹۹.۵ درصد تولید می کند. این واحد دارای بلندترین برج پالایشگاهی کشور با ارتفاع ۱۰۳ متر میباشد.
واحد تصفیه هیدروژنی گازوئیل
این واحد با ظرفیت ۵۳۰۰۰ بشکه در روز جهت تصفیه نفت گاز و گرفتن ترکیبات گوگردی و نیتروژن دار از محصول گازوئیل تولیدی طراحی و نصب شده است، با بهره برداری از این واحد امکان تولید محصول گازوئیل با استاندارد یورو ۴ و با گوگرد کمتر از ۵۰ppm فراهم شده است. این واحد دارای بزرگترین راکتور تصفیه هیدروژنی با گنجایش حدود ۶۰۰ تن کاتالیست می باشد که در آن واکنشهای مربوط به زدایش گوگرد و نیتروژن از محصول گازئیل در دمای ۳۵۰ درجه سانتیگراد و فشار ۱۰۰bar انجام میشوند.
واحد تصفیه هیدروژنی باقیمانده سنگین نفت خام 
RCD
برای اولین بار در ایران واحد تصفیه هیدروژنی باقیمانده سنگین با ظرفیت ۶۹۰۰۰ بشکه در روز و به منظور کاهش میزان گوگرد موجود در محصول انتهای برجهای تقطیر، طراحی و ساخته شده است و در واقع با ساخت این واحد زمینه لازم برای تبدیل نفت کوره سنگین به بنزین و محصول سبک تر فراهم گردیده است. این واحد دارای دو بخش بوده که هر بخش میتواند بصورت مجزا در سرویس قرار گرفته و وظیفه تصفیه را انجام دهد. هر بخش دارای ۵ راکتور است که در آنها در دمای ۴۰۰ درجه سانتیگراد و فشار bar200 که در واقع بالاترین فشارکارکرد در کل واحدهای پالایشی دنیاست، فرآیند حذف گوگرد از باقیمانده سنگین انجام میشود. این واحد با مجموع ۱۶۰۰ تن کاتالیست بزرگترین واحد تصفیه هیدروژنی ایران می باشد. محصول اصلی این واحد باقیمانده سنگین تصفیه شده جهت خوراک RFCC می باشد و دیزل و نفتا از محصولات جانبی آن است.
واحد تصفیه گاز با آمین
گازهای حاصل از کلیه واحدهای پالایشگاه که حاوی گازهای اسیدی سولفید هیدروژن است ابتدا باید در این دستگاه مورد تصفیه قرار گیرند. بدین ترتیب که در برجهای جذب کننده این دستگاه که در فشارهای مختلف در سرویس هستند، گازهای سولفید هیدروژن توسط محلول دی اتانول آمین جذب و گازهای تصفیه شده از بالای برجها خارج میشوند. گازهای تصفیه شده با توجه به فشار عملیاتی برج جذب به عنوان سوخت گازی پالایشگاه مورد استفاده قرار میگیرد. در برج احیاء گازهای سولفید هیدروژن که جذب محلول آمین گردیده در اثر حرارت از آن جدا و جهت تولید گوگرد به واحد گوگرد سازی ارسال میگردد.
واحد تصفیه آبهای ترش
در واحد تصفیه آب ترش توسط دو برج، آمونیاک و سولفید هیدروژن موجود در آبهای فرایندی جدا شده و آب تصفیه شده جهت استفاده در بخش نمک زدای واحد تقطیر ارسال میشود. گازهای سولفید هیدروژن و آمونیاک خروجی از واحد، به واحد گوگرد سازی ارسال و باقیمانده ترکیبات تبدیل نشده به گوگرد مایع در کوره آشغال سوز سوزانده میشوند.
واحد تصفیه بنزین تولیدی واحد RFCC (CGH)
بنزین تولید شده در واحد FRCC دارای مقادیری ترکیبات اشباع نشده الفینی و دی الفینی است که در صورت وجود در بنزین نهایی تشکیل صمغ خواهند داد لذا واحد تصفیه بنزین با ظرفیت ۵۰۰۰۰ بشکه در روز برای اشباع کردن ترکیبات الفینی و کاهش میزان گوگرد تا رسیدن به استاندارد یورو ۴ طراحی و ساخته شده است. محصول خروجی این واحد دارای درجه آرام سوزی بالاتر از ۹۰ و میزان گوگرد کمتر از ۸۰ppm میباشد. ۵۰ درصد از کل بنزین یورو ۴ پالایشگاه امام خمینی(ره) شازند در این واحد تولید میشود.
واحد ایزومریزاسیون
این واحد با ظرفیت ۸۵۰۰ بشکه در روز و برای اولین بار با دانش فنی داخلی که توسط پژوهشگاه صنعت نفت ارائه شده، طراحی و ساخته شده است. هدف از این واحد تولید بنزین با کیفیت بسیار عالی که اصطلاحاً به بنزین سبز معروف شده میباشد. بنزین تولیدی این واحد فاقد هر نوع ترکیبات بنزن و آروماتیک بوده و عدد اکتان طراحی آن ۸۶ میباشد در این واحد به واسطه شاخه دار کردن ترکیبات پارافینی عدداکتان محصول بهبود مییابد.
واحد تامین هوای فشرده
این واحد که شامل کمپرسور های فاز ۱ و ۲ می باشد قابلیت تولید هوای فشرده به میزان ۴۰۲۵۰ مترمکعب نرمال در ساعت دارد. معمولاً در حالت عادی مقدار تولید از مقدار فوق کمتر میباشد. بخشی از هوای تولیدی با نقطه شبنم ۴۰- درجه سانتیگراد به مصرف ابزاردقیق و بخشی با نقطه شبنم ۲۵- درجه سانتیگراد به مصرف هوای واحد میرسد.
این واحد به یک کمپرسور دیزلی به ظرفیت ۷۹۵ نرمال مترمکعب در ساعت جهت راهاندازی و موارد اضطراری مجهز میباشد.
واحد گوگرد سازی
این پالایشگاه دارای دو واحد گوگرد سازی می باشد.گاز سولفید هیدروژن که از واحد تصفیه گاز با آمین بدست میآید و گازهای خروجی واحد آب ترش، خوراک این دستگاه است. در این دستگاه به روش کلاوس گوگرد تولید میشود. خوراک واحد ابتدا در یک کوره مخصوص در حرارت بالای ۱۱۰۰ درجه سانتیگراد تحت تبدیل حرارتی قرار گرفته و سپس در مجاورت کاتالیزور در یک راکتور دو مرحلهای به گوگرد مذاب آزاد تبدیل شده و پس از جامد سازی به بازار عرضه میشود. واحد شماره ۱ با ظرفیت روزانه ۶۰ تن و واحد شماره ۲ با ظرفیت روزانه ۶۴۰ تن گوگرد با خلوص ۹۹.۵ درصد به صورت گرانول و پرک تولید می نماید.
واحد آب خنک کننده
این واحد که آب مورد نیاز برای خنک کردن دستگاههای دوار و کولرهای آبی را تأمین میکند از سه برج بتونی از نوع القائی و در مجموع از ۱۶ سل تشکیل شده است و قادر است ۵۸۰۰۰ مترمکعب در ساعت آب خنک کننده با دمای ۲۹ درجه سانتیگراد تأمین کند.
واحد تصفیه و بازیافت آبهای آلوده
این واحد عملیات تصفیه ۴۰۰ مترمکعب در ساعت پساب ناشی از فرآیندهای پالایش را انجام میدهد. آب تصفیه شده در این واحد جهت جبران تلفات آب در برجهای آب خنککننده به واحد آب خنک کننده ارسال میشود. مواد نفتی جدا شده نیز به مخازن سوخت ارسال میگردد.
واحد تولید بخار
واحد تولید بخار شامل ۷ دیگ بخار هر یک به ظرفیت ۲۲۶.۵ تن در ساعت و ۳ HRSG هر یک به ظرفیت ۸۰ تن در ساعت می باشد که به طورمتوسط ۱۲۰۰ تن در ساعت بخار فشار بالا (۴۳bar)تولید می کند و بر اساس نیاز بخار آب با فشارهای (۴۳bar) و ( ۲۱bar) و (bar4.5 ) در واحدهای عملیاتی مصرف میشود.
واحد هیدروکراکر۲۵۶۰۰ بشکه در روز 
این واحد با استفاده از هیدروژن , خوراک سنگین دریافتی از واحد تقطیر در خلاء را در مجاورت کاتالیست تحت فرآیند شکست مولکولی به محصولات با ارزشی نظیر گاز مایع ، بنزین خام سبک ، بنزین خام سنگین، نفت سفید و نفت گاز و آیزوریسایکل تبدیل میکند. واحد هیدروکراکر از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا علاوه بر تهیه محصولات نفتی مورد نیاز ،مقدار زیادی از حجم نفت کوره تولیدی را کاهش میدهد.
واحد تولید ازت
این واحد با استفاده از فرآیند تراکم، سرماسازی و توربین انبساطی (Expansion Turbin) نیتروژن را از مخلوط هوا جدا میکند.این واحد ازت مصرفی پالایشگاه بویژه مصرف واحدCCRرا تامین مینماید درجه خلوص ازت تولیدی۹۹۹.۹۹ درصد میباشد.
.در این وبلاگ برانیم تا در راستای درس نظریه های سازمان و مدیریت پیشرفته تحت حمایتهای آقای دکتر اردستانی اهداف و چشم انداز پالایشگاه اراک را بررسی کنیم .